Cách tiếp cận áp dụng Hạch toán vốn tự nhiên (NCA) cho Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế biển bền vững và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, việc áp dụng hạch toán vốn tự nhiên (NCA) được xem là một công cụ quan trọng nhằm tích hợp giá trị của vốn tự nhiên vào hệ thống hoạch định chính sách và ra quyết định phát triển. Khác với cách tiếp cận truyền thống chỉ tập trung vào tăng trưởng kinh tế, NCA cho phép lượng hóa mối quan hệ giữa hệ sinh thái (HST) và nền kinh tế, bao gồm cả đóng góp của HST đối với các ngành kinh tế cũng như các tác động của hoạt động phát triển lên vốn tự nhiên.

Đối với Việt Nam, việc áp dụng NCA cần được xây dựng trên cơ sở kết hợp giữa khung chuẩn quốc tế như SEEA EA (Hệ thống hạch toán kinh tế môi trường – hạch toán HST), Khung vốn tự nhiên, Khung hạch toán tài khoản đại dương với điều kiện dữ liệu, hệ thống thống kê và bối cảnh quản lý tài nguyên trong nước. Cách tiếp cận này cho phép Việt Nam vừa đảm bảo tính tương thích quốc tế, vừa có thể áp dụng linh hoạt trong điều kiện năng lực dữ liệu và thể chế còn đang dần được hoàn thiện.

Một trong những nguyên tắc quan trọng của NCA là tiếp cận theo HST ưu tiên và ngành kinh tế ưu tiên. Trong điều kiện Việt Nam, các HST cần ưu tiên bao gồm rừng ngập mặn, thảm cỏ biển, rạn san hô, đất ngập nước và rừng tự nhiên do đây là các HST cung cấp nhiều dịch vụ HST quan trọng nhưng đang chịu áp lực suy thoái lớn. Đồng thời, các ngành kinh tế có mức độ phụ thuộc hoặc tác động lớn lên vốn tự nhiên như khai thác và nuôi trồng thủy sản, du lịch biển, cảng biển, công nghiệp ven biển, xây dựng hạ tầng ven biển và năng lượng tái tạo ngoài khơi cần được ưu tiên đưa vào phân tích.

Bảng: Các HST và ngành kinh tế ưu tiên trong áp dụng NCA tại Việt Nam

Approaches to Applying Natural Capital Accounting (NCA) in Viet Nam

As Viet Nam advances its transition toward a green economy, circular economy, sustainable blue economy, and its commitment to achieving net-zero emissions by 2050, the application of Natural Capital Accounting (NCA) is increasingly recognized as a critical tool for integrating the value of natural capital into policy planning and development decision-making. Unlike traditional approaches that focus primarily on economic growth, NCA enables the quantification of the relationships between ecosystems and the economy, including both the contributions of ecosystems to economic sectors and the impacts of economic activities on natural capital.

For Viet Nam, the implementation of NCA should be based on a combination of internationally recognized frameworks—such as the System of Environmental-Economic Accounting – Ecosystem Accounting (SEEA EA), the Natural Capital Framework, and the Ocean Accounts Framework—while taking into account the country’s data availability, statistical systems, and natural resource management context. Such an approach would allow Viet Nam to maintain international comparability while ensuring flexibility in addressing national institutional and technical conditions that continue to evolve.

One of the key principles of NCA is the prioritization of both ecosystems and economic sectors. In the Vietnamese context, priority ecosystems include mangrove forests, seagrass meadows, coral reefs, wetlands, and natural forests, as these ecosystems provide critical ecosystem services while facing significant degradation pressures. At the same time, economic sectors that are highly dependent on, or exert substantial impacts upon, natural capital should be prioritized for assessment. These include capture fisheries and aquaculture, coastal and marine tourism, ports and maritime transport, coastal infrastructure development, coastal industries, and offshore renewable energy.

Table: Priority Ecosystems and Economic Sectors for NCA Implementation in Viet Nam

By adopting a phased and ecosystem-based approach, Viet Nam can gradually establish a robust natural capital accounting system that supports evidence-based policymaking, promotes sustainable resource management, and contributes to the country’s long-term green and blue development objectives.