Khái niệm “vốn tự nhiên” (natural capital) đánh dấu một bước chuyển dịch tư duy sâu sắc trong khoa học kinh tế. Thuật ngữ này lần đầu tiên được đưa ra thảo luận một cách có hệ thống bởi các nhà kinh tế học tiên phong như Ernst Friedrich Schumacher trong cuốn sách mang tính bước ngoặt “Small Is Beautiful” (1973) và sau đó được phát triển mạnh mẽ bởi Herman Daly cùng các cộng sự trong khuôn khổ của ngành Kinh tế học Sinh thái (Ecological Economics) vào những năm 1990. Vốn tự nhiên được định nghĩa là trữ lượng (stock) của toàn bộ các tài sản tự nhiên có trong lòng đất, trên mặt đất và trong bầu khí quyển bao gồm địa chất, đất, không khí, nước và tất cả các sinh vật sống. Từ trữ lượng vốn tự nhiên này, các tương tác sinh thái sinh ra một dòng chảy (flow) liên tục của các dịch vụ hệ sinh thái (ecosystem services). Dòng chảy này cung cấp cho con người các giá trị hữu hình và vô hình, từ các nguyên liệu thô đầu vào cho sản xuất đến các chức năng duy trì sự sống mà không một công nghệ nhân tạo nào có thể thay thế hoàn toàn.
Hạch toán vốn tự nhiên (natural capital accounting – NCA) là quá trình đo lường một cách có hệ thống, mang tính thống kê và định lượng về trữ lượng tài sản tự nhiên cũng như các dòng chảy dịch vụ hệ sinh thái trong một phạm vi không gian và thời gian xác định. Mục tiêu cốt lõi của NCA là tích hợp toàn bộ các thông tin về môi trường và sinh thái vào cấu trúc của Hệ thống tài khoản quốc gia (System of National Account – SNA) – hệ thống đang được tất cả các quốc gia áp dụng để tính toán các chỉ số kinh tế vĩ mô chính thống.
Thứ nhất, NCA giúp khắc phục những hạn chế mang tính hệ thống của chỉ số tổng sản phẩm quốc nội (GDP) truyền thống. GDP là một thước đo về quy mô hoạt động kinh tế thị trường, nhưng nó lại là một bộ công cụ kế toán còn hạn chế trong đo lường sự thịnh vượng lâu dài của một quốc gia. Ví dụ, GDP ghi nhận việc khai thác và bán gỗ là một khoản đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế, nhưng bảng cân đối này hoàn toàn bỏ qua phần giá trị tài sản rừng đã bị mất đi. Thậm chí, khi một thảm họa môi trường xảy ra như tràn dầu trên biển, chi phí khắc phục sự cố và dọn dẹp bờ biển lại được tính vào GDP như một hoạt động kinh tế làm tăng chỉ số này. NCA giải quyết nghịch lý đó bằng cách đưa vào tài khoản khái niệm “khấu hao vốn tự nhiên”, buộc các quốc gia phải nhìn thấy chi phí thực sự đằng sau những con số tăng trưởng hào nhoáng.
Thứ hai, NCA cung cấp một nền tảng dữ liệu khoa học, nhất quán và có thể so sánh được cho các nhà hoạch định chính sách. Khi đối mặt với các quyết định đánh đổi khó khăn – chẳng hạn như việc lựa chọn giữa phá hủy 1.000 ha rừng ngập mặn để xây dựng một tổ hợp cảng biển công nghiệp hay giữ lại để bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch sinh thái – các nhà quản lý thường thiếu các công cụ định lượng. Việc thiếu hụt dữ liệu định giá bằng tiền khiến các giá trị môi trường luôn bị coi nhẹ hoặc bỏ qua trước các báo cáo phân tích lợi ích – chi phí (CBA) thuần túy tài chính của các dự án hạ tầng. NCA chuyển đổi các ngôn ngữ sinh thái (như sinh khối, độ phủ, mật độ loài) sang ngôn ngữ kinh tế (tiền tệ) để đặt thiên nhiên lên cùng một mặt phẳng thảo luận bình đẳng với các ngành kinh tế khác.
Thứ ba, NCA là chìa khóa để tiếp cận các nguồn tài chính xanh quốc tế mới. Trong bối cảnh quản trị toàn cầu hiện đại, các định chế tài chính đa phương như Ngân hàng Thế giới (WB), Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) hay Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) đang áp dụng các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG) vô cùng nghiêm ngặt. Những quốc gia chứng minh được năng lượng quản trị tài sản tự nhiên minh bạch thông qua hệ thống tài khoản quốc gia đạt chuẩn sẽ có lợi thế vượt trội trong việc huy động các nguồn vốn vay ưu đãi, phát hành trái phiếu xanh và thu hút các quỹ đầu tư bền vững lớn trên thế giới.
){kind=link}